De opstand begon in 70 voor Christus
toen een groep gladiatoren en slaven
het huis van hun meester omverwierp
en naar het platteland ontsnapte.
Dit ene moment van weerstand
zou een vuur van tweedracht ontsteken
en het grootste rijk ter wereld onderdompelen
in een verwoestende oorlog.
Rome had eerder slavenopstanden meegemaakt,
maar deze was anders.
De leider van de rebellen was sluw,
onvoorspelbaar en gedreven om zijn vijand te verslaan.
De rechtelozen teisterden de Republiek
en de Romeinen begonnen de man genaamd Spartacus te vrezen.
De geschiedenis van Spartacus blijft nieuwe generaties inspireren
met zijn onuitwisbare geestdrift.
Spartacus heeft de eeuwen doorstaan,
terwijl het echte verhaal van de rebellenleider
geleerden meer vragen dan antwoorden oplevert.
De historici achter de Spartacus series,
Aaron Irvin en Jeffrey Stevens,
zijn bij elkaar gaan zitten om bestaand onderzoek
over de Spartacuslegende te delen.
We hebben eigenlijk maar drie bronnen
AARON IRVIN HISTORICUS
die ons een beetje een compleet verhaal geven,
niet eens zozeer van de man, maar simpelweg van de oorlog.
De informatie is zo fragmentarisch en schaars.
JEFFREY STEVENS HISTORICUS
Fragmenten in Sallustius, Appianus, Polybius en enkele andere schrijvers.
Het goede aan deze drie bronnen,
vooral voor historici,
is dat ze elkaar op allerlei plaatsen tegenspreken.
Dus als we erachter proberen te komen wie Spartacus de man was,
weten we niet eens zeker wat hij gedaan heeft.
Wat je in feite ziet bij de bronnen
is een zeer gefragmenteerde
mate van opstand waarbij Spartacus een voorname leider was.
We moeten samen staan
of apart ten onder gaan.
Vooral bij de Romeinse historici
kreeg Spartacus
een soort mythologische context.
Eén Romeinse historicus genaamd Sallustius
zag hem op een moralistische manier,
waarbij hij een moreel oprechte slaaf van hem wilde maken,
die vocht tegen de aftandse,
ineenstortende Romeinse Republiek.
De Romeinen zelf vonden hem
niet zo belangrijk in hun historische bronnen.
Op veel manieren
creëerden de Romeinen een bepaalde houding tegenover Spartacus,
die ze gebruikten voor hun eigen politieke agenda.
Er zijn verwijzingen van andere Romeinen, zoals bijvoorbeeld Cicero,
die de term "Spartacus"
als een belediging naar zijn vijanden gebruikt.
In één bepaalde toespraak noemde hij Marcus Antonius een "Spartacus"
omdat hij alleen het Italiaanse platteland wil plunderen,
dingen afbranden, dingen stelen, vrouwen verkrachten,
enzovoort enzovoort.
Toen de opstand uitbrak had Rome het aan de stok
met vijanden door het hele rijk.
In Spanje viel Pompeius
de afvallige aanvoerder Sertorius aan.
In Klein-Azië vocht de republiek
in een steeds weer oplaaiend conflict met koning Mithridates.
En op Kreta stond Marcus Antonius op het punt om uit te varen
tegen piraten die Romeinse scheepsroutes aanvielen.
Er was voortdurend oorlog in de republiek.
En de mensen die tijdens deze veldtochten verslagen waren,
waren koopwaar van weinig waarde.
Als gevolg hiervan zijn de ware identiteit van Spartacus,
waar hij vandaan kwam of hoe hij slaaf werd
niet bekend.
Of hij nu echt uit Thracië kwam,
een Thraciër was, de Romeinen dachten van wel,
dus gaven ze hem wat zij dachten
dat een typische Thracische naam was,
een beetje verbasterd en naar het Latijn vertaald
van hoe het oorspronkelijk misschien was
en zeiden: "Volgens ons ben je Thraciër,"
"dit vinden wij een goede Thracische naam"
"en wordt nu maar gladiator."
Veel van de vroege types gladiator lijken te zijn samengesteld
uit verschillende groepen en volken die veroverd zijn
door de Romeinse oorlogsmachine.
En de Romeinen zelf zagen vaak iedereen,
die ze als niet-Romein beschouwden,
als heel erg barbaars.
Eén van de dingen die we willen weergeven in de show is het idee
dat racisme en vooroordelen bestonden in de antieke wereld,
dat het gebaseerd is op culturele stereotypes.
Het gaat niet om je huidskleur,
het gaat niet om hoe je eruit ziet,
het gaat om aannames waar je vandaan komt.
De Romeinen bouwden graag zo'n vijandbeeld op
en als je die vijand verslaat,
bouwt het jezelf op.
Spartacus werd beroofd van zijn vrijheid
en deelde het lot van duizenden slaven.
Het lijden dat de Romeinen aanrichtten
zou een oproep worden voor Spartacus
om de ketenen van tirannie te breken.
De Romeinen hadden niet kunnen voorzien
dat Spartacus zo sluw was om een leger op te bouwen
uit de troepen die ze zonder het te weten hadden geleverd.
In de jaren '70 voor Christus is Rome
al anderhalve eeuw voortdurend in oorlog.
Uit al die gebieden worden de mannen gedood
en de vrouwen en kinderen als slaaf verkocht.
Hele steden, hele bevolkingsgroepen
worden tot slaaf gemaakt.
We halen elke slaaf die we tegenkomen uit zijn ketenen.
We zullen in aantal toenemen.
Alle gevangenen gingen naar Rome,
mannen, vrouwen, kinderen.
Ze moesten daar doen
wat er van ze verlangd werd.
We weten dat de opstand en ontsnapping in Capua begonnen,
dat Spartacus bij een ludus hoorde in het bezit van
een individu wiens naam afwisselend wordt weergegeven als
Lentulus of Lentulus Batiatus,
dat er eigenlijk twee ontsnappingspogingen zijn geweest.
Bij de eerste poging heeft iemand blijkbaar
de meester ingelicht.
Er werd toen een tweede uitbraak gepland.
Er wisten er maar 74 weg te komen.
Ze zouden zich niet te lang
op één plek verborgen houden.
Ze hebben wel rond de Vesuvius gezeten,
waarschijnlijk omdat het daar goed verdedigbaar was
en een mooi centraal punt
van waaruit ze op konden treden in de beginfase.
Ze wisten zich heel behoorlijk te bewapenen
en omdat ze gladiatoren waren
waren het al geoefende vechters.
En vanaf daar gaat het verhaal
verschillende kanten op.
De Romeinse politiek draaide om status
en de noodzaak om roem te vergaren
om je naam te verheffen.
De senaat wist dat je niet beter werd
van een politieactie tegen eenvoudige misdadigers.
Dit blijkt vooral uit de beslissing van de senaat
om een Praetor van lage rang,
Gaius Claudius Glaber, te sturen om de opstand neer te slaan.
De Romeinen maakten zich
op dat moment niet zo'n zorgen.
Dat helpt Spartacus bij zijn opstand.
Dit is één van de grote fouten van de Romeinen geweest,
dat ze Spartacus beschouwden
als leider van een zootje ongeregeld,
ze vonden het eerst maar een kleine verstoring
en ze besteedden er niet echt aandacht aan.
En wat zou het de Romeinen kunnen schelen?
Het zijn 74 mannen met zwaarden
op het platteland van Capua.
Het zijn slaven. Niets om je zorgen om te maken.
Iedere keer dat hij een Romeins leger versloeg
kreeg hij meer succes
en sloten weer meer slaven en onvrije mensen
zich bij hem aan.
Niet iedereen die Spartacus volgde
was een slaaf, maar het grote aantal slaven
heeft meegeholpen aan zijn succes.
Aan de Romeinse kant is het nog steeds Glaber
en zijn aangeworven troepen, zijn vrijwilligers,
groepen die hij op wist te pikken op het Italiaanse platteland.
Je stuurt geen legioen af
op een stel slaven op een berghelling.
Voor de Romeinen zou dat in ieder geval overdreven zijn.
Ze hebben de middelen niet
om overdreven maatregelen te nemen.
Toen het leger van Spartacus groeide
werd het een echt probleem, waar de Romeinen
iets aan moesten doen.
Rome begint hem in de gaten te krijgen,
vooral als hij steeds meer legers
en magistraten die op hem af gestuurd worden verslaat.
Spartacus was een vernieuwer.
Zijn mensen bleven in beweging
en hij voerde hinderlagen uit,
liet zijn troepen ineens omdraaien
om tegen achtervolgende legioenen te vechten
en verplaatste zijn troepen vaak om in de flank aan te vallen.
De republiek daarentegen was zo groot geworden,
dat ze in hun gewoontes bleven hangen.
Ze waren log en traag
en ze geloofden dat hun overmacht het wel zou winnen
van de vechtstijl van de barbaren.
Het laat voor de eerste keer zien hoe Spartacus echt succes kan hebben
tegen een georganiseerd Romeins leger.
Het was misschien niet het allerbeste leger,
maar Spartacus liet iedereen in Italië zien
dat hij het tegen de Romeinen op kon nemen en kon winnen.
Spartacus wordt een soort ontmoetingsplek
voor een diverse groep mensen
die ontevreden zijn met Rome,
met de republiek, met de Romeinse politiek.
De gevolgen op de lange termijn van de opstand van Spartacus waren
dat bepaalde scheuren in de Romeinse samenleving zichtbaar werden
en het feit dat de enorme hoeveelheid slaven
die Rome de afgelopen twee eeuwen had verzameld
onder Spartacus was opgestaan om zo'n bedreiging te vormen.
Maak bekend aan iedere onderdrukte slaaf
dat zelfs de machtige republiek kan bloeden als ze geraakt wordt.
En vanaf dat moment
was hij niet meer een gladiator die toevallig ontsnapt was.
Hij werd een symbool voor heel Italië
dat je het niet simpelweg hoeft te pikken van Rome,
dat je het systeem niet hoeft te pikken.
Op een bepaalde manier is hij bijna een legendarische
constructie van de Romeinen zelf
die bepaalde aspecten van hun maatschappij voorstelt.
De Romeinen verzinnen achtergrondverhalen over hem
of proberen in ieder geval iets samen te stellen.
Waar komt hij vandaan? Wie is hij?
Hoe kan hij ons verslaan?
Misschien is er iets waar van wat ze verzinnen,
misschien komt hij uit Thracië,
misschien heeft hij in het Romeinse leger gediend.
Veel van wat we nu over Spartacus weten,
is gezien met de blik en interpretatie
van recentere gedachtes over Spartacus,
te beginnen met Rousseau
en verder met socialistische en communistische elementen
gedurende de twintigste eeuw.
Dus wie nu de echte man was,
dat is volkomen verloren geraakt
en is hij voor de Romeinen of een toonbeeld van Romeinse waarden
en Romeinse moraal geworden en een voorbeeld
van hoe een goede Romein hoort te zijn,
of een voorbeeld van barbarij en wat er gebeurt
als je slaven te veel vrijheid geeft.
De interpretaties van Spartacus
gaan van redder tot barbaar.
Hij is geroemd als een bevrijder
en beschuldigd als terrorist.
Zijn identiteit is misschien verloren gegaan,
maar zijn strijd blijft door de eeuwen heen
nieuwe generaties fascineren.
Zijn verhaal is ons verhaal, omdat het zo universeel menselijk is.
Een verhaal over een strijd tegen onoverkomelijke tegenstand.
Zijn strijd is voor gerechtigheid in een onrechtvaardige wereld.
Vertaald door: Donijs de Vries
Dutch